Việc Tập đoàn Công nghiệp tàu thủy VN (Vinashin) thực hiện tái cơ cấu chỉ ngay trước “giờ G” - tất cả các doanh nghiệp Nhà nước chưa cổ phần hóa phải chuyển đổi thành công ty TNHH Nhà nước một thành viên trước ngày 1-7 - khiến dư luận đặt nhiều câu hỏi.

VNR 500 (Báo điện tử VNN) tổng hợp một số ý kiến của các chuyên gia bình luận về vấn đề này:

“Cái chết” được báo trước

Chuyên gia kinh tế Nguyễn Quang A phân tích: Một doanh nghiệp chỉ hoạt động hiệu quả nếu có sự ràng buộc ngân sách “cứng” và có cạnh tranh. Cả hai yếu tố này đều không có ở Vinashin. Do đó, sự đổ vỡ ở Vinashin phần lớn là do lỗi ở cơ chế.

Vinashin và các tập đoàn kinh tế Nhà nước được thành lập trực thuộc Chính phủ, không chịu sự quản lý của các bộ chuyên ngành. Chính cơ chế không rạch ròi đã khiến Vinashin được hoạt động lập lờ “ở rìa” pháp luật. Ngoài việc được cấp vốn trực tiếp từ ngân sách, Vinashin còn được dễ dàng tiếp cận đất đai, vay vốn ngân hàng, đó cũng là một cách cấp vốn. 

TS Nguyễn Quang A lưu ý đã có thời điểm tập đoàn này đứng bên bờ vực phá sản, các khoản nợ đến hạn không có khả năng thanh toán, nhưng lại được Nhà nước cứu bằng cách yêu cầu các ngân hàng không được đưa các khoản nợ quá hạn của Vinashin vào danh mục nợ quá hạn. Những can thiệp như vậy khiến Vinashin “được khuyến khích” tiếp tục chi tiêu bừa bãi, đầu tư không tính toán căn cơ. 

TS Lê Đăng Doanh cũng cho biết các chuyên gia kinh tế đã nhiều lần cảnh báo sự yếu kém của Vinashin. Đáng chú ý nhất là cách đây 2 năm, chuyên gia kinh tế Huỳnh Thế Du đã có một báo cáo nêu rõ những hệ quả sẽ gặp phải từ việc đầu tư tràn lan kém hiệu quả, đa dạng hóa ngành nghề. Tiếc là những cảnh báo đó chưa được quan tâm, thậm chí Bộ Tài chính còn tỏ ý không hài lòng.

Gán nợ của Vinashin?

TS Nguyễn Quang A cho rằng tái cơ cấu ở Vinashin theo cách chuyển một phần dự án sang các tập đoàn khác, sau đó tiếp tục rót vốn cho Vinashin theo lộ trình thì vẫn là sự ràng buộc ngân sách mềm. Cách làm hiệu quả hơn là nên cho tập đoàn này phá sản, hình thành công ty con trực thuộc công ty mẹ là Tập đoàn Dầu khí hoặc một tập đoàn Nhà nước nào đó.

Đoàn thương binh của Công ty TNHH Kiêm Dung (Hà Tĩnh) đến chờ đợi ở trụ sở Vinashin để đòi nợ

Theo TS Lê Đăng Doanh, tái cơ cấu một tập đoàn Nhà nước như Vinashin phải được đánh giá rất nghiêm túc từ thực trạng, phương án nhưng các vấn đề này không được công bố rõ ràng, đầy đủ. Dư luận chỉ thấy Vinashin chuyển giao cho Vinalines (Tổng Công ty Hàng hải VN) và Petro VN (Tập đoàn Dầu khí VN) khá nhiều dự án thuộc lĩnh vực đóng tàu. Như vậy, không hiểu Vinashin còn lại lĩnh vực gì. “Tôi có cảm tưởng đấy là bước gán nợ của Vinashin cho hai doanh nghiệp khác. Như thế là đối phó chứ không phải tái cơ cấu” - TS Lê Đăng Doanh nhận xét. 

Nhà nước đã chọn cứu Vinashin theo một cách dễ dãi nhất

Bà Phạm Chi Lan cho rằng việc này cần phải làm sớm hơn rất nhiều. Lẽ ra Chính phủ nên để thanh tra và kiểm toán vào cuộc làm cho thật rõ bức tranh thực của Vinashin trong những năm qua, nhất là tình trạng nợ nần, thua lỗ lớn và đầu tư tràn lan...

Cách tái cơ cấu có nhiều vấn đề. Thứ nhất, đẩy bớt nợ nần sang cho các tập đoàn khác của Nhà nước gánh thì thực chất số nợ vẫn còn đó chứ không mất đi đâu. Thứ hai, Nhà nước cho khoanh, dãn các khoản nợ của Vinashin thì trước mắt có thể tạm thời yên tâm nhưng trên thực tế, những khoản nợ đó chuyển sang cho Nhà nước và những người đóng thuế gánh. Thứ ba, Nhà nước vẫn quyết định cho Vinashin vay trong lúc họ chưa có bất cứ một thay đổi nào để chứng minh năng lực là điều bất cập. Tôi nghĩ số tiền mới đổ vào Vinashin có thể lại trở thành khoản nợ mới trong tương lai.
 
Với số nợ lên tới hơn 80.000 tỉ đồng thì việc tái cơ cấu là cách “giải cứu” quá dễ dàng cho Vinashin Nhà nước đã chọn cứu Vinashin theo một cách dễ dãi nhất trong khi đẩy gánh nặng nợ cho nền kinh tế, doanh nghiệp và suy cho cùng là người dân đóng thuế gánh. 

Trước hết, bản thân Vinashin không có động lực, sức ép đủ mạnh để cải cách, tái cấu trúc thực sự từ bên trong. Việc chỉ yêu cầu kiểm điểm, rút kinh nghiệm đối với hoạt động của Vinashin là quá nhẹ. Trách nhiệm để xảy ra thua lỗ, nợ nần ở Vinashin đáng ra phải được xử lý bằng pháp luật. Việc xử lý kiểu kiểm điểm nội bộ như vậy sẽ tạo tiền lệ xấu cho các tập đoàn kinh tế khác của Nhà nước.

Dự án "treo" của Vinashin tại tỉnh Tiền Giang

Vấn đề của Vinashin và nhiều tập đoàn kinh tế Nhà nước khác đã được cảnh báo quá nhiều. Quốc hội, thanh tra, kiểm toán Nhà nước đã từng đưa ra các con số thua lỗ và nợ nần rất lớn của các tập đoàn, công ty Nhà nước nhưng rất tiếc tất cả đều không được các cơ quan có trách nhiệm lắng nghe. Tôi nghĩ có trách nhiệm của cả Vinashin và cơ quan quản lý Nhà nước. Cần phải làm rõ trách nhiệm của những con người, cơ quan cụ thể vì tiền công không phải là “của chùa”.

Đây là bài học đắt giá cho nhiều phía. Thứ nhất, Nhà nước có thể thấy việc hình thành, quản lý và giám sát các tập đoàn lớn quá lỏng lẻo. Thứ hai, Nhà nước phải chọn những ngành thực sự được coi là trụ cột để dồn nguồn lực vào. Thứ ba, rất bất ổn với quan niệm hình thành các tập đoàn và cho nó mở rộng kinh doanh sang các lĩnh vực liên quan theo mô hình khép kín. 

Hiện Chính phủ đã quyết định khoảng 1.500 tập đoàn và doanh nghiệp Nhà nước phải chuyển sang hoạt động dưới dạng công ty TNHH một thành viên từ ngày 1-7 theo Luật Doanh nghiệp. 

Tôi cho rằng cần phải làm rõ trách nhiệm chứ không thể chung chung. Phải có tên cá nhân, cơ quan cụ thể chịu trách nhiệm, kể cả tên người ký quyết định thành lập công ty TNHH một thành viên. Về phía doanh nghiệp, phải làm rõ cơ cấu quản trị mới, nhất là đối với các ndoanh nghiệp có quy mô lớn. 

Theo bà Phạm Chi Lan, Vinashin đã cậy quyền và qua mặt cả các bộ quản lý. Vinashin đã tận dụng tất cả các cơ chế ưu ái mà Nhà nước dành cho để giành tất cả thuận lợi về mình và gạt bỏ hết những sự kiểm soát cần thiết. Đi đến đâu, Vinashin cũng đòi sử dụng đất rất lớn và lãng phí mà điển hình là khu công nghiệp đóng tàu Lai Vu. Vinashin đã bất chấp lợi ích chung của đất nước, xã hội.../.

Nguồn: VNR500 (Thuận Hải tổng hợp)